De Windmotor Stokebrandsweerd bij Zutphen is een bijzonder stukje Nederlands industrieel erfgoed. De Amerikaanse windmotor werd in 1927 gebouwd om de uiterwaarden van de IJssel te bemalen en is tegenwoordig het enige overgebleven exemplaar van dit type in de provincie Gelderland. Bijna een eeuw na de bouw vormt de thermisch verzinkte staalconstructie nog steeds de basis van dit karakteristieke monument.
In 1927 besloten vijf grondeigenaren in de Stokebrandsweerd gezamenlijk een windmotor aan te schaffen om overtollig regen- en kwelwater uit de uiterwaarden af te voeren. Hoewel de weilanden destijds tot de gemeente Warnsveld behoorden, werd de molen net over de gemeentegrens in Zutphen geplaatst.
Op 30 juni 1927 verleende het Ministerie van Waterstaat toestemming voor de bouw van de windmotor. De keuze viel op een Record nr. 20, gebouwd door Gebroeders Bakker uit IJlst. Dit nieuwe type stond bekend om zijn robuuste constructie en hoge capaciteit en was kort daarvoor als noviteit gepresenteerd op een tentoonstelling in Leeuwarden.
Gedurende ruim veertig jaar pompte de windmotor het overtollige water uit de uiterwaarden, waardoor de hooiopbrengst van de omliggende weilanden aanzienlijk werd verbeterd. Rond 1968 werd de installatie buiten gebruik gesteld, onder meer doordat de zomerdijk was afgekalfd en de waterhuishouding veranderde.
Door achterstallig onderhoud raakte de molen in verval. Uiteindelijk werd de constructie eind 2004 gedemonteerd en gerestaureerd. In de zomer van 2006 kreeg de windmotor zijn vertrouwde plaats terug in het landschap. Hoewel de pompinstallatie niet meer in werking is gesteld, bleef de windmotor behouden als waardevol cultuurhistorisch monument.
Windmotoren behoren tot de constructies die permanent worden blootgesteld aan weer en wind. Regen, vocht, temperatuurschommelingen en een open ligging vragen om een duurzame bescherming van de staalconstructie.
Ook bij de Windmotor Stokebrandsweerd werd gekozen voor thermisch verzinkt staal. Die keuze heeft zich ruimschoots bewezen. Hoewel de windmotor bijna veertig jaar buiten gebruik stond en pas in 2004 voor restauratie werd gedemonteerd, bleek de staalconstructie nog voldoende intact om volledig te restaureren en opnieuw op te bouwen.
Sinds de terugplaatsing in 2006 vervult de windmotor geen bemalingsfunctie meer, maar blijft hij behouden als industrieel monument. Dankzij de duurzame corrosiebescherming kan de constructie ook de komende decennia haar cultuurhistorische waarde behouden met een beperkte onderhoudsbehoefte.
De Windmotor Stokebrandsweerd laat zien dat thermisch verzinkt staal niet alleen een uitstekende keuze is voor moderne constructies, maar ook een belangrijke bijdrage levert aan het behoud van historisch erfgoed. Bijna honderd jaar na de bouw vormt de windmotor nog altijd een herkenningspunt in het landschap en een tastbaar bewijs van de lange levensduur van thermisch verzinkt staal.
